Bloeddruk, micronutriëntenstatus, hormonale balans of de gezondheid van mitochondriën: wat als de eeuwige jeugd in een eenvoudige bloedtest verborgen ligt? Exit de geneeskunde die wacht op de ‘crash’ om schade te herstellen. Dr. Alexandre Nève de Mévergnies, sportarts gespecialiseerd in preventieve en longevity geneeskunde, legt ons uit hoe we onze biologie in een aanpasbaar kapitaal kunnen transformeren.

Wat is een biomarker (en waarom heeft je huisarts er misschien nog nooit over gesproken)?

Vergeet waarzeggerij en kristallen bollen. In de precisiegeneeskunde is een biomarker een meetbare waarde, zoals je bloeddruk, het percentage spiermassa, je homocysteïnegehalte of je nuchtere insulinespiegel. Het doel is om de gezondheid van je cellen te beoordelen, nog vóór er symptomen optreden.

Precies daar zit de omslag in het denken. “De klassieke geneeskunde grijpt in wanneer het huis al in brand staat. Is er een bacterie, dan geven we een antibioticum. Is er een ontsteking, dan volgt een antiflogisticum. We hebben veel ‘anti-anti’s’”, grapt dokter Alexandre Nève de Mévergnies.

“In de functionele geneeskunde proberen we het terrein vooraf te versterken. Een longontsteking of Covid is de brand. Maar als slechts vijf van de dertig mensen het virus oplopen, dan was hun lichaam daar vatbaarder voor door slaapgebrek, tekorten of genetische aanleg. Wij proberen niet alleen de brand te blussen, maar ook te begrijpen waarom de vonk kon ontstaan.”

Wie zonder specifieke klachten bij de huisarts aanklopt voor een volledige check-up, kan echter op weerstand stuiten. “Artsen leren vooral om naar pathologische drempelwaarden te kijken. Iemand is officieel ziek en krijgt een behandeling, of de waarden vallen binnen de norm en die persoon wordt naar huis gestuurd. De meeste artsen zijn niet opgeleid om deze biomarkers voor een lang leven te interpreteren.”

Genetica deelt de kaarten, epigenetica speelt het spel

Je lichaam is geen genetisch lot dat in steen gebeiteld staat. Je kiest je DNA bij de geboorte niet zelf, maar je levensstijl beïnvloedt wel hoe je genen tot uiting komen. Dat is waar epigenetica om draait.

“Ik gebruik altijd de vergelijking met een auto”, legt dokter Alexandre Nève de Mévergnies uit. “Of je nu een Alfa Romeo of een BMW krijgt, je kiest je genetica niet. Maar je kiest wel welke brandstof je gebruikt, welke olie je erin doet, hoe je rijdt en wie het onderhoud uitvoert. Iemand die een BMW krijgt maar er slecht mee omgaat, zal minder ver komen dan een verstandige bestuurder met een Alfa Romeo.”

Een van de belangrijkste biomarkers om je levensstijl bij te sturen, is volgens hem homocysteïne. Deze afbraakstof in het bloed is een belangrijke indicator van de methyleringscyclus. Wanneer de waarde te hoog oploopt, stijgt volgens de arts het risico op depressie, beroertes en een verminderde collageenproductie.

“Het kan ook een belangrijke rem vormen op de vruchtbaarheid”, merkt hij op. “Zwangere vrouwen krijgen meestal Folavit of vitamine B9 voorgeschreven, maar dan in een inactieve vorm. Tien tot vijftien procent van de vrouwen heeft een genetische mutatie waardoor ze die vorm niet goed kunnen activeren. Daardoor helpt dat supplement hen niet om zwanger te worden.”

De biomarkerchecklist

Wie wil investeren in een preventief bloedonderzoek — dat in het labo snel duur kan worden wanneer je voor het volledige pakket kiest — doet er goed aan deze essentiële waarden te laten controleren:

Metabole gezondheid en bloedsuiker
Nuchtere bloedsuiker, nuchtere insuline en de HOMA-test, om de insulinegevoeligheid te beoordelen.

IJzer- en vitaminestatus
Ferritine, transferrine, ijzerverzadiging, vitamine B9, vitamine B12 en actieve B12.

Laaggradige ontsteking
Hs-CRP, of hoogsensitief C-reactief proteïne, is een belangrijke indicator van kleine, chronische ontstekingsprocessen die het lichaam belasten.

Uitgebreid lipidenprofiel
ApoA, ApoB en lipoproteïne(a).

Wanneer de mitochondriën haperen

Achter chronische vermoeidheid of onverklaarbare gewichtstoename schuilt volgens de expert vaak een microscopisch onderdeel van onze cellen: de mitochondriën. Deze energiecentrales produceren onze energie en hormonen, waaronder oestrogeen, testosteron en DHEA.

Toch kunnen alledaagse geneesmiddelen de werking van die mitochondriën verstoren, soms terwijl ze op grote schaal worden voorgeschreven. “In België behoren statines tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen. In 82 procent van de gevallen worden ze gebruikt voor primaire preventie”, waarschuwt de arts. “Statines verstoren echter de mitochondriën. Wanneer de energiecentrale slecht functioneert, stapelt haar belangrijkste brandstof — glucose — zich op in het bloed. Een van de frequente bijwerkingen van statines is dan ook een verhoogde bloedsuikerspiegel, en soms zelfs diabetes.”

Ook andere veelgebruikte geneesmiddelen, zoals metformine en bepaalde anti-epileptica, kunnen leiden tot een verlies van magnesium of vitamine B12 en zo de stofwisseling blokkeren.

Perimenopauze en hormonale paniek

Vermoeidheid, een lager libido, osteoporose, meer vetmassa en verlies van spiermassa: vanaf de leeftijd van 35 jaar kan het premenstrueel syndroom heviger worden door een daling van het progesterongehalte.

Later, rond de leeftijd van 50 jaar, volgt de grote hormonale ommekeer, namelijk een leeftijdsgebonden oestrogeentekort.

Daarbij is er de FSH, waarvan een sterke stijging aangeeft dat de hersenen dringend om hormonen vragen. Pregnenolon is de ‘moeder’ van alle steroïdhormonen en wordt aangemaakt uit cholesterol. Testosteron is ook bij vrouwen essentieel voor de spiermassa, energie en het zelfbeeld.

“Een oestrogeentekort is catastrofaal voor vrouwen. Maar sinds een vertekende Amerikaanse studie uit 2002 is iedereen bang geworden voor borstkanker. In de Verenigde Staten gebruikte men synthetische oestrogenen uit paardenurine. In Europa gebruiken we bio-identieke hormonen. De verhouding tussen voordelen en risico’s van een correct gedoseerde hormoonsubstitutietherapie in gelvorm is zo gunstig voor de gezondheid van het hart en de botdichtheid dat zelfs de Amerikaanse instanties inmiddels op hun standpunt zijn teruggekomen.”

Voedingssupplementen, 85 procent onzin?

Nu sociale media overspoeld worden door zogezegde wonderpillen, is het oordeel van de specialist bijzonder duidelijk.

“Van 80 tot 85 procent van de supplementen op de markt is bullshit”, stelt dokter Nève de Mévergnies. “Ofwel zijn de doseringen belachelijk laag, ofwel worden niet de actieve vormen gebruikt, ofwel zitten de capsules vol additieven en zoetstoffen die het microbioom beschadigen. Alles in één multivitamine proberen te stoppen, is de beste garantie dat er niets doeltreffends in zit.”

Ook een teveel kan schadelijk zijn. Een overdosis selenium kan haaruitval veroorzaken, terwijl te veel zink of koper een pro-oxidatieve werking kan hebben.

De zeldzame supplementen die volgens hem zonder voorafgaande bloedtest weinig risico inhouden, zijn:

  • vitamine D
  • magnesium
  • omega 3, tenzij je al drie tot vier blikken makreel per week eet

3 wetenschappelijk onderbouwde gewoontes voor een langer leven

Naast de heilige drievuldigheid van goed slapen, gezond eten en voldoende bewegen, raadt de geneeskunde aan om ook deze gewoontes meteen toe te passen.

Beperk dagelijkse blootstelling aan schadelijke stoffen
PFAS, ftalaten, bisfenolen en lakken verstoren de darm-hersenas. Kies voor gefilterd water, vermijd plastic bewaardozen en verlucht regelmatig: binnenlucht is sterker vervuild dan buitenlucht.

Doorbreek langdurig zitten, ook wanneer je sport
Een uur sporten in de ochtend compenseert geen acht uur onafgebroken zitten. “Spieren zijn een endocrien orgaan. Elk uur moet je opstaan, wandelen of tien squats of push-ups doen om BDNF en irisine vrij te maken, stoffen die belangrijk zijn voor de hersenen en de stofwisseling”, benadrukt de arts.

Investeer in sociale contacten en positieve stress
Een bekende Harvard-studie die over een periode van tachtig jaar werd uitgevoerd, toont het aan: de kwaliteit van menselijke relaties is de belangrijkste factor voor een lang leven.

Zorg daarnaast voor voldoende nieuwigheid om je hersenen te prikkelen. Leer een taal, probeer een andere sport of ga op reis. “Het zijn zaken zoals het pensioen en vaste automatismen die ons de das omdoen”, besluit dokter Nève de Mévergnies. “Om jong te blijven, moet je je lichaam en je hoofd elke dag opnieuw verrassen.”