Een paar jaar geleden deden uitgebreide ochtendroutines het bijzonder goed op sociale media. Een koude douche, intermittent fasting, een smartwatch om de diepe slaap te monitoren, supplementen: het lichaam werd voorgesteld als een project dat eindeloos geoptimaliseerd kon worden. Sommige content creators leken zelfs de formule te hebben gevonden om de grenzen van het mogelijke telkens wat verder op te schuiven.
Maar stilaan veranderde de toon. Onder video’s over ochtendprotocollen uiten gebruikers steeds vaker hun vermoeidheid over die voortdurende drang naar verbetering. Tegelijk krijgt content over rust, vertraging en luisteren naar je lichaam meer aandacht. Is onze obsessie met zelfoptimalisatie dan eindelijk voorbij?
Meer naar je lichaam luisteren is op zich heel positief, maar ook dat kan een nieuwe verplichting worden.
Niet verdwenen, wel verschoven
De afkeer van trackers is wellicht een van de zichtbaarste signalen van die vermoeidheid. Op TikTok en Instagram duiken video’s op van content creators die hun Oura-ring weggooien of zelfs voor de camera breken. Die slimme ring meet onder meer slaapkwaliteit, fysieke activiteit, hartslag en herstel. De boodschap is weinig subtiel: bedankt, maar voor mij hoeft het niet meer.
Dat gebaar kan bevrijdend lijken. Het suggereert dat optimalisatie in haar meest cijfermatige vorm op haar grenzen botst. Toch is het de vraag of daarmee ook de behoefte aan bevestiging verdwijnt. Zelfs wanneer de tracker wordt afgezworen, wordt die afwijzing nog steeds gefilmd, gemonteerd en gedeeld, waarna ook de reacties en likes opnieuw worden geteld.
Bovendien volstaat het verwijderen van de tool niet altijd om los te komen van wat die vertegenwoordigde. Dat benadrukt ook klinisch psycholoog Carine Duray-Parmentier: “Sommige mensen laten ringen, smartwatches of apps links liggen omdat ze die als te opdringerig of schuldinducerend ervaren. Dat betekent niet noodzakelijk dat ze ook de behoefte opgeven om hun lichaam te controleren, en daarin schuilt wellicht een van de paradoxen van onze tijd. Meer naar je lichaam luisteren is op zich heel positief, maar ook dat kan een nieuwe verplichting worden wanneer het idee ontstaat dat we altijd perfect moeten begrijpen wat ons lichaam vertelt, of systematisch de juiste keuzes moeten maken.”
Anders gezegd: je kunt je smartwatch opbergen en tegelijk in je hoofd het dashboard actief houden. De cijfers verdwijnen, maar de gewoonte om jezelf voortdurend te observeren, te analyseren en te zoeken naar de juiste aanpak kan blijven bestaan.
De cijfers maken zo geleidelijk plaats voor gevoelens. Maar zodra ook die gevoelens veranderen in een nieuwe takenlijst, is de verschuiving misschien minder ingrijpend dan ze op het eerste gezicht lijkt.
Intuïtie als nieuwe vorm van controle
Luisteren naar je intuïtie wordt vaak voorgesteld als een manier om los te komen van scores en strakke regimes. Maar ook dat kan al snel een nieuw keurslijf worden. Je moet het juiste signaal herkennen, echte vermoeidheid onderscheiden van een gebrek aan motivatie, op het juiste moment vertragen en ondertussen ook nog eens feilloos ontcijferen wat je lichaam probeert te zeggen.
De verandering zit dus mogelijk minder in de aandacht die we aan ons lichaam besteden dan in de manier waarop we die aandacht sturen. Waar een horloge of ring vroeger cijfers aanleverde, biedt online content vandaag kant-en-klare verklaringen. Aanhoudende vermoeidheid, zware benen, een onrustige slaap: elk signaal lijkt plots een duidelijke oorzaak, een aangewezen schuldige en vaak ook een bijbehorende ‘oplossing’ te hebben.
Dezelfde doelen in een nieuw jasje
Op TikTok en Instagram krijgt die logica nieuwe vormen. De termen ‘cortisol face’ en ‘cortisol belly’ zijn daar duidelijke voorbeelden van. In sommige video’s wordt een opgezwollen gezicht of een rondere buik rechtstreeks aan cortisol gekoppeld, waarna meteen wordt uitgelegd hoe je daar iets aan zou kunnen doen.
De hashtags #cortisolreset en #hormonehealth dekken uiteraard uiteenlopende soorten content. Toch valt op dat sommige posts vooral focussen op een slanker gezicht, een scherpere kaaklijn of een plattere buik. Daardoor rijst de vraag of het discours rond hormonale balans niet gewoon oude esthetische verwachtingen in een nieuwe taal verpakt.
Het gaat niet noodzakelijk om exact dezelfde onderwerpen als vroeger, maar mogelijk wel om dezelfde idealen, die vandaag op een andere manier worden gepresenteerd.
Is de zoektocht naar optimalisatie dan verdwenen? Niet echt. Ze lijkt vooral een andere vorm te hebben aangenomen, waarbij cijfers plaatsmaken voor gevoelens. De vraag is of onze relatie met ons lichaam werkelijk is veranderd, of alleen de manier waarop we het vragen om ‘beter’ te worden.
