Het is de stille afspraak waar op het werk niet over gesproken kan worden, niet bij de koffieautomaat en vaak ook niet op een etentje met vrienden. En toch flikkert dankzij de Flo of Clue-apps op het smartphonescherm van miljoenen vrouwen één keer per maand de dringende notificatie: “Vruchtbare periode start nu.”
Voor velen fungeert dat kleine roze cirkeltje als een modern orakel. Zodra de app groen licht geeft, is het tijd voor seks op commando. Agenda’s worden afgestemd op de baarmoeder, uitjes gecanceld, je raakt in de stress zodra je menstruatie een dag uitblijft en geeft fortuinen uit aan premium abonnementen, slimme thermometers of consulten die niet worden terugbetaald – alleen omdat je blindelings de voorspellingen op je gsm wil volgen.
“Het ergste zijn de mensen zonder enige opleiding die wondermiddelen aanprijzen.”
In 2024 was de wereldwijde vruchtbaarheidsmarkt al goed voor zo’n 36 miljard dollar. Volgens de voorspellingen zal die tegen 2033 het astronomische bedrag van 90 miljard bereiken, met een jaarlijkse groei van 10,6%. Van mobiele apps die miljoenen waard zijn tot peperdure hormooninjecties en de opkomst van kunstmatige intelligentie in de IVF-laboratoria: de menselijke voortplanting is een zware, uitermate competitieve industrie geworden.
Maar achter die indrukwekkende Femtech-groeicurve gaat een veel intiemere en vaak pijnlijkere realiteit schuil. Die van uitgeputte koppels die schuldgevoelens worden aangepraat met aan de andere kant de opkomst van een parallelle markt waar verkopers van beloften misbruik maken van het meest heilige dat er is: de hoop om leven te schenken. Welkom achter de schermen van een business die even fascinerend als keihard is.
De vicieuze cirkel van IVF
“Het besluit om IVF in België terug te betalen heeft veel veranderd,” vertelt Dr. Séverine Legros, die gespecialiseerd is in functionele gynaecologie en integratieve fertiliteit. “Vroeger moest je alles zelf bekostigen, maar vanaf het moment dat het vergoed werd, begonnen de mensen om IVF te vragen alsof ze iets bestelden in de supermarkt.” Daarmee is de toon gezet. In België krijgt ongeveer één op vijf koppels te maken met vruchtbaarheidsproblemen. Een aantal factoren draagt daartoe bij: de negatieve invloed van tabak, alcohol, vervuiling en hormoonontregelaars. Maar ook: mensen wachten langer met het proberen voor een eerste kind.
Geconfronteerd met die exponentiële vraag is de geneeskunde geïndustrialiseerd. De instap in de medisch begeleide voortplanting (MBV) lijkt soms op een passage langs de lopende band. “De zorg is soms erg gestandaardiseerd”, betreuren Maroussia Poumay en Victoire de Bourqueney, oprichtsters van Honae Care, het eerste multidisciplinaire fertiliteitshuis van België. “Dat laat weinig ruimte voor vragen, voor uitleg of voor het menselijke aspect.”
Klaartje Busselot
Die jacht op de medische handeling wordt door het systeem aangemoedigd. In Europa kost één IVF de gemeenschap duizenden euro’s, maar wordt ze grotendeels terugbetaald. De preventieve aanpak (nutritherapie, functionele geneeskunde) geniet daarentegen geen enkele terugbetaling. Paradoxaal genoeg kost het vandaag een koppel meer om op natuurlijke wijze te proberen zwanger te worden dan om meteen voor MBV te kiezen. Onder druk van de resultaten belanden sommige fertiliteitscentra in een competitiedynamiek, waarbij ze hun slaagpercentages nauwgezet opvolgen als heuse prestatie-indicatoren.
“Soms kan je je afvragen of de MBV-centra niet zoveel mogelijk cycli willen uitvoeren”, vertrouwen de oprichtsters van Honae Care toe. “Ze voeren de handeling uit en innen de subsidie die ermee gepaard gaat. Patiënten worden van stimulatiecyclus naar stimulatiecyclus gesleept zonder dat men probeert te begrijpen wat er werkelijk in hun lichaam gebeurt.”
Een mening die wordt gedeeld door Dr. Legros, die betreurt dat men de lichamen bestookt met hormonen in plaats van de onderliggende “voedingsbodem” te behandelen: “Als een vrouw een tekort heeft aan zink, magnesium of een andere essentiële vitamine, dan is de eisprong forceren met flinke dosissen hormonen zonder die voedingsbodem te behandelen, voorbijgaan aan het essentiële.”
Het wilde westen op sociale media
Waar de strak geplande geneeskunde tekortschoot, ontstond ruimte voor een meedogenloos effectieve lifestylemarkt. Op TikTok en Instagram is ovulatie een marketingtrend geworden. Influencers en ‘fertiliteitscoaches’ – vaak vroegere patiënten die zich na een snelcursus “omgeschoold” hebben – steken elkaar de loef af met pseudo-wetenschappelijke adviezen.
Zo wordt ananas aangeprezen als magisch voedingsmiddel en kan je voor 132 euro een kuur met palmpollen kopen of gaan voor een pot ‘vruchtbaarheidshoning’. Het ergste is dat sommige beweringen gewoon pure leugens zijn. “Als je geen fertiliteitsregime volgt, leidt dat in 46% van de gevallen tot onvruchtbaarheid,” beweert een content creator zonder blikken of blozen.
“Het is gewoon het Wilde Westen,” zeggen Maroussia Poumay en Victoire de Bourqueney diepverontwaardigd. “Het ergste zijn de mensen zonder enige opleiding die wondermiddelen aanprijzen of een vorm van afhankelijkheid creëren met maandabonnementen.”
Die schuldinductie is het sluipende gif van deze business. Door obsessief bezig te zijn met slaap en voeding kunnen deze vrouwen uiteindelijk niet meer normaal leven. Ze houden zich aan strenge, zelfopgelegde regels en offeren vaak hun sociale leven op. En als de test toch negatief is, zijn de psychologische gevolgen verwoestend: ze geloven dat het hun eigen schuld is.
Klaartje Busselot
Mannelijke vruchtbaarheid, de blinde vlek
In de zoektocht naar de droombaby is er één misvatting die hardnekkig blijft bestaan: de druk ligt bijna uitsluitend bij de vrouw. Terwijl onvruchtbaarheid binnen een koppel voor een derde van de gevallen aan de man te wijten is, en voor een ander derde aan beiden.
“In de collectieve verbeelding wordt vruchtbaarheid als een vrouwenzaak beschouwd,” verklaren de expertes van Honae Care. “Voor veel mannen wordt onvruchtbaarheid nog altijd onbewust gezien als een aanslag op hun mannelijkheid. Meer dan 60% van de mannen heeft zich nooit verdiept in het onderwerp.”
“Eicellen invriezen is een verzekering, geen garantie.”
Afgezien van de conceptie op zich speelt de kwaliteit van het sperma – die voortdurend achteruitgaat – ook een belangrijke rol bij miskramen, vooral als die herhaaldelijk voorkomen. “Als het sperma chromosomale afwijkingen of DNA-fragmentatie vertoont, is de kans op een miskraam of niet zwanger worden aanzienlijk groter. Maar daar heeft niemand het over!” vertellen ze bij Honae Care.
Bevriezing, AI en investeringsfondsen
Ook de investeerders hebben hun oog laten vallen op deze bloeiende markt. In Spanje, een echte hub van privé in-vitro fertilisatie, wordt er openlijk gespeculeerd door investeringsfondsen. Groepen investeerders kopen lustig vruchtbaarheidsklinieken op met het duidelijke doel: te profiteren van de kinderwens.
Maar opgelet voor de marketingmystiek: eicellen invriezen is een verzekering, geen garantie op een kind. Slechts 5% tot 15% van de bevroren eicellen wordt ooit ontdooid en gebruikt, en het uitvalpercentage blijft aanzienlijk. Bovendien brengt een zwangerschap boven de 45 grotere risico’s op hartproblemen of zwangerschapsvergiftiging met zich mee.
De toekomst staat in het teken van de algoritmes. Artificiële intelligentie is dé grote trend. Daarmee kan de morfologie van de zaadcellen geanalyseerd worden, kan voorspeld worden wat de beste behandeling is en kan het embryo geselecteerd worden dat het meeste kans heeft op innesteling.
Moeten we het kind dan maar weggooien met het badwater? Zeker niet. Dat er tegenwoordig vrijuit gesproken kan worden over aandoeningen als endometriose of het polyendocrien metabool ovarium syndroom (de naam veranderde onlangs van PCOS naar PMOS) is een immense overwinning voor vrouwen.
Deze revolutie duwt de technologie in een menselijkere richting. Als de markt zijn uitwassen kent, zijn er ook mooie initiatieven zoals Elixir Health en WeStim die de digitale opvolging van IVF-protocollen menselijker maken. En in gedrukte vorm is Paillettes Magazine het eerste tijdschrift gewijd aan IVF, opgericht door twee journalisten die het parcours zelf doorlopen hebben. “Er zijn uitstekende bedrijven die op een intelligente manier te werk gaan, in een geest van samenwerking,” nuanceren de oprichtsters van Honae Care. “Kwaliteit hoeft niet ten koste te gaan van de rendabiliteit. Iedereen moet er gewoon baat bij hebben.”
Een ander straaltje hoop komt van de laboratoria, waar AI en genomica de slaagkans van IVF aanzienlijk kunnen verhogen dankzij ultragepersonaliseerde diagnostiek. Maar de techniek kan nooit het menselijk aspect vervangen. “AI zal van enorme waarde zijn in het laboratorium,” zegt Dr. Séverine Legros. “Maar het moet een hulpmiddel blijven. We mogen nooit vergeten om eerst het grondwerk te verrichten voor we met IVF beginnen. Niets kan een goede dokter vervangen, die je wegwijs kan maken in de overdosis informatie van vandaag.”
Voor koppels met een kinderwens ligt de toekomst dus niet in de kilte van een babyfabriek, en evenmin in de holle beloftes van wellnessgoeroes. Die toekomst ligt in een derde weg: die van een humane en integratieve geneeskunde. Een benadering die eindelijk de tijd neemt om het lichaam aan de basis te herstellen, voor het op het juiste moment het stokje doorgeeft aan de wonderen van de moderne wetenschap.
