Kanker en de behandeling ervan kunnen een enorme impact hebben, niet alleen op je fysieke welzijn, maar ook op je zelfbeeld en je libido. Toch hoeft dit niet het einde van je seksleven te betekenen. Soms is het gewoon nodig om op je eigen ritme een nieuwe manier van intiem samenzijn te vinden.

In België krijgen ongeveer 215 mensen per dag een kankerdiagnose. Achter dit cijfer schuilen vrouwen en mannen voor wie dit ingrijpende gevolgen heeft, die niet altijd meteen zichtbaar zijn. Vermoeidheid, pijn, een veranderend lichaam, verlies van zelfvertrouwen, hormoonbehandelingen… Het zijn allemaal factoren die ertoe bijdragen dat je verlangen naar seks op een laag pitje kan komen te staan.

Een kwestie van hormonen

“Als je een kankerdiagnose krijgt, kan dat op zich al zo’n emotionele schok teweegbrengen dat je eierstokken minder goed gaan functioneren. Maar de belangrijkste factor is dat je door bepaalde behandelingen vervroegd in de menopauze komt,” verklaart dr. Jean-Marc Bohbot, medisch specialist in urogenitale infecties.

Tamoxifen en aromataseremmers, die bij bepaalde vormen van borstkanker worden voorgeschreven, verminderen de werking van het hormoon oestrogeen. Als gevolg daarvan wordt het vaginale slijmvlies droger en fragieler, en dat kan pijn bij het vrijen veroorzaken, maar ook leiden tot jeuk of terugkerende blaas- en vaginale infecties. 40 tot 50% van de vrouwen die hormoontherapie ondergaan, krijgen hier last van.

Glijmiddelen of vaginale vochtinbrengende crèmes of gels kunnen daarbij helpen.

Praat erover

Ook emoties na een kankerdiagnose kunnen je seksualiteit afremmen. Angst, woede, verdriet, het idee niet langer begeerlijk te zijn of je eigen lichaam niet meer te herkennen, het zijn allemaal gevoelens die weinig ruimte laten voor spontaan seksueel verlangen.

“Een van de eerste dingen die negatief inwerken op het verlangen is angst: angst om te sterven, verminkt te worden, niet meer te zijn zoals vroeger, of om de liefde van de partner te verliezen,” verklaart Christine Debois, psychologe en onco-seksuologe aan het CHU in Luik.

Als je je bezorgdheid onder woorden brengt, weegt die al minder zwaar. En praten met je partner is cruciaal. “Het is belangrijk dat je over je woede en verdriet kan praten en dat de ander je echt hoort. Als je je emoties opkropt, komen die op een niet-verbale manier tot uiting, en dan kan het zijn dat er afstand ontstaat tussen jou en je partner.”

Durf te vragen

Praten over seksualiteit is niet altijd simpel en soms lijkt het makkelijker om af te wachten tot alles vanzelf weer goedkomt. Maar pijn, droogheid, erectieproblemen, verminderd libido of gebrek aan zelfvertrouwen mogen niet gebagatelliseerd worden. Om te beginnen kan je er al over praten met het behandelende team.

Ook de onco-seksuoloog kan een belangrijke bondgenoot worden. Die weet welke fysieke en psychologische impact kanker en de behandeling ervan op je seksleven kan hebben. Met hem of haar kan je een vertrouwelijk gesprek hebben over verlangen, een lichaam dat verandert, pijn, angst of de relatie met je partner. Je kan dat alleen aangaan of samen met je partner.

Intimiteit eerst

Je kan je seksleven langzaam weer opbouwen, en dat wil niet noodzakelijk zeggen dat je meteen met geslachtsgemeenschap begint. Aanraken, strelen, massages en tedere momenten samen kunnen goede manieren zijn om weer in contact te komen met je eigen lichaam en dat van de ander.

“Daarom hebben we het over intimiteit en niet zozeer over seksualiteit, want intimiteit is veelomvattender, en draait meer om tederheid en aanrakingen,” zegt de specialiste. “Voorspel, elkaar masseren… het zijn manieren om geleidelijk weer te leren genieten, zonder dat je onder druk staat om een bepaald doel te bereiken.”

Ook sofrologie, relaxatietechnieken of acupunctuur kunnen helpen om spanningen los te laten en weer voeling te krijgen met je lichaam, uiteraard altijd als aanvulling op de medische begeleiding.

“Met andere woorden: er zijn verschillende manieren om intimiteit op te bouwen na een kankerbehandeling. Het belangrijkste is dat je je weer meester voelt over je eigen lichaam, je verlangens en je tempo, zonder schuldgevoelens. Maar blijf vooral niet met vragen rondlopen: hulp vragen is ook een manier om voor jezelf te zorgen,” besluit Christine Debois.

De brochure Kanker en Intimiteit van de Stichting tegen Kanker kan je downloaden op kanker.be.