Is het jou ook opgevallen? Je opent TikTok en scrolt door video’s van ‘fit checks’, ‘body checks’, work-outtips… Je voelt weinig – behalve misschien dat vage, onheilspellende gevoel in je onderbuik. Is die influencer zo slank door een gebalanceerd dieet, of eet ze gewoon nauwelijks? Er hangt iets in de lucht. Bekende gezichten vallen kilo’s af, zelfs zij die ooit symbool stonden voor body positivity. Anderen liggen onder het vergrootglas: zouden ze Ozempic gebruiken? Lana Del Rey – ooit verguisd omdat ze er niet langer als 25 uitzag – verscheen op Coachella alsof de tijd had stilgestaan. Het internet reageerde euforisch: WE ARE SO BACK. Het gewichtsverlies van een onbekende lijkt tegenwoordig hoopgevend. Of nog verontrustender: een bewijs dat fat shaming werkt.
Een culterele honger naar dieetcontent
“Ik zie een enorme toename in content die dieetcultuur promoot, vaak op het randje van eetstoornisgedrag”, zegt body image expert Alex Light. “Soms subtiel vermomd als ‘wellness’, maar even vaak overduidelijk: ‘wat ik eet op een dag’-video’s waarin extreem caloriearme diëten worden verheerlijkt, of creators die hun volgers aansporen om ‘skinny legends’ te worden.”
Mensen met een eetstoornis hebben tot 4343% meer kans om dieet- en lichaamsgerichte TikTokvideo’s te zien
Zodra je het begint te zien, zie je het overal. De mode van de jaren 2000 is terug, net als het bijbehorende lichaamsideaal. Wellnessdiscours schuurt tegen alt-right-retoriek aan. AI voedt de obsessie – mensen vragen ChatGPT of ze ‘knap genoeg’ zijn. Schoonheidsnormen worden gepolitiseerd. ‘Skinny influencers’ doen weer mainstream aan. Wat ís er gebeurd? Hadden we niet collectief beslist dat dun niet gelijkstaat aan gezond of mooi?
“Wat me misschien nog meer zorgen baart, is de mate waarin dit soort posts worden geliket en gedeeld”, zegt Light. “Duizenden reacties die de discipline prijzen of tips vragen. Het gebeurt niet in een vacuüm – er is een culturele honger naar dit soort content.”
Toxische algoritmes
Light is anti-dieetcultuuractivist, auteur van You Are Not a Before Picture en co-host van de podcast Should I Delete That?, waarin ze met Em Clarkson nuance probeert te brengen in het vaak zwart-witte debat op sociale media. Volgens haar is diezelfde polarisatie deels de reden waarom dieetcultuur opnieuw zo’n voedingsbodem vindt. “Het algoritme beloont zelden nuance, mededogen of content die niet draait rond esthetiek of transformatie. Wat het wel beloont, zijn video’s over ‘zachte’ afslankdoelen, ‘gezonde swaps’ of hypergedisciplineerde routines. Het ziet er misschien minder extreem uit dan traditionele dieetcontent, maar de boodschap blijft dezelfde: je lichaam moet gefikst worden.”
We krijgen nog steeds te horen dat onze waarde afhangt van hoe smal, strak en controleerbaar ons lichaam is
Psychologe dr. Johanna Keeler, gespecialiseerd in eetstoornissen, bevestigt hoe schadelijk ogenschijnlijk onschuldige content kan zijn. Ze verwijst naar een recente studie over TikTok-algoritmes: mensen met een eetstoornis hadden tot 4343% meer kans om dieet- en lichaamsgerichte video’s te zien. Het algoritme creëert een vicieuze cirkel: wie kwetsbaar is, krijgt triggerende content voorgeschoteld, en die content verergert het probleem. “Door onze smartphone zien we dit soort beelden voortdurend”, zegt Keeler. “En omdat de inhoud gepersonaliseerd is, raken kwetsbare gebruikers verstrikt in een schadelijke echokamer.”
Het is niet de eerste keer dat sociale media bezorgdheid oproepen. “Deze periode doet denken aan de pro-anorexia blogs op Tumblr destijds, alleen is het vandaag allemaal net iets meer gepolijst en sociaal acceptabel”, zegt Light. Op Tumblr floreerden ‘pro-ana’ communities waarin gebruikers elkaar aftroefden met hoeveel (of weinig) ze aten en hoeveel ze sportten. Toen was de boodschap explicieter, maar volgens Light is het resultaat nu even schadelijk: “We krijgen nog steeds te horen dat onze waarde afhangt van hoe smal, strak en controleerbaar ons lichaam is.”
De huidige generatie thinspo is subtieler. Eén blik op Instagram Explore en je ziet paparazzifoto’s van celebrities in bikini, hun lichaam ontleed in de commentaren, naast reels van fitnessgoeroes met hun dieetgeheimen. “Het verpakt zichzelf als ‘gezonde levensstijl’, ‘clean living’ of ‘biohacking’”, zegt Light – codetaal om kritiek te vermijden. Maar volgens Keelers onderzoek is die zogenaamde wellness vaak een opstap naar extremere subculturen. Zoals die van Liv Schmidt (23), voormalig TikTok-ster, die video’s postte waarin ze haar ‘dagmenu om dun te blijven’ deelde – inclusief slogans als ‘It’s not a sin to want to be thin’. Nadat ze werd geblokkeerd op het platform, lanceerde ze een lidmaatschapssysteem: \$20 per maand voor toegang tot haar ‘gecontroleerde porties’, en groepschats waarin leden elkaars stappentellers en ‘voor-en-na’-foto’s vergelijken. Het heet: de Skinni Société.
In een recent Brits onderzoek testte bijna één op vijf vrouwen positief op een mogelijke eetstoornis
“Dat Gen Z zich in deze retoriek herkent, heeft me eerlijk gezegd geshockeerd”, zegt Gina Tonic, hoofdredacteur en podcastmaker bij Polyester Zine. “Het ergste? SkinnyTok en eetstoornisaccounts die in ‘normale’ algoritmes opduiken – en dus zichtbaar worden voor mensen die daar anders nooit mee in contact zouden komen.” TikTok heeft de hashtag #SkinnyTok inmiddels verboden, maar de community leeft vrolijk voort. “Je hoopt dat jongere generaties socialer bewustzijn tonen, maar dat blijkt niet altijd het geval. Ze maken dezelfde fouten als wij, en dat is moeilijk om te zien.” Volgens Tonic ligt de verantwoordelijkheid bij de platformen zelf, die nog altijd clicks belangrijker lijken te vinden dan welzijn of rechtvaardigheid.
Volgens haar was een van de eerste alarmsignalen het feit dat creators die ooit stonden voor body positivity of fat liberation plots focusten op gewichtsverlies. Verschillende TikTokkers deelden hun ervaringen met GLP-1-medicatie (zoals bijvoorbeeld Ozempic, red.) – zogezegd wondermiddelen, maar ethisch bijzonder controversieel. Die openheid voelt wrang voor wie zich nog herinnert hoe het internet ooit vierden dat lichamen in alle vormen en maten zichtbaar mochten zijn.
“In de jaren 2010 kenden we een mainstream body positivity-golf”, zegt Light. Schoonheidscriticus Jessica DeFino vertelde in BeautyMatter dat “de anti-dieetcultuur toen bepaalde schoonheidsidealen onhoudbaar maakte voor de media zonder publieke backlash te riskeren”. Natuurlijk was die beweging niet perfect, met celebrities die woke wilden lijken om populairder te worden. Maar, zegt Light, “het zette tenminste iets in gang. Het gaf gemarginaliseerde lichamen zichtbaarheid en daagde de heersende normen uit.”
En al lijkt het alsof we weer volledig achteruit zijn gegaan, ziet Tonic ook een sprankje hoop: “Fat liberation, net als feminisme, komt in golven. En voorlopig is het eb. Maar ik geloof dat de vloed wel terugkeert.” Tot die tijd blijft bewustzijn cruciaal, net als zelfbescherming. In een recent Brits onderzoek testte bijna één op vijf vrouwen positief op een mogelijke eetstoornis.
Een daad van verzet
Wat kun je doen om uit die negatieve denkspiraal te komen? Begin bij je telefoongebruik. “Elk initiatief om jezelf minder bloot te stellen aan dat soort content, helpt om je lichaamsbeeld en welzijn te verbeteren”, zegt Keeler. Tonic voegt daaraan toe dat het ook belangrijk is om actief op zoek te gaan naar accounts die je goed doen. “Volg bewust mensen die body positivity uitdragen, die zich verzetten tegen de norm. Je feed is je algoritme, en je algoritme is je mentale ruimte. Wat je voedt, voedt jou.”
Ook Light vindt hoop in de gemeenschap die ze zelf mee opbouwde. “De berichten die ik krijg van mensen die opnieuw vrijer durven eten, de kleren dragen die ze leuk vinden, stoppen met zichzelf te straffen… Dat herinnert me eraan dat verandering wél mogelijk is, ook al gebeurt het traag en onopvallend.” Haar advies? Stel jezelf de vraag: ‘Wie wordt er beter van als ik geloof dat ik smaller moet zijn?’ Het antwoord is nooit jij. Het is de miljardenindustrie van dieetproducten. “Weten dat ik goed ben zoals ik ben, en dat ik niet dunner hoef te zijn, is een daad van verzet. Échte vreugde en zelfvertrouwen ontstaan pas als je beslist om eruit te stappen.”
Hulp nodig? Of maak je je zorgen om iemand in je omgeving? Deze organisaties kunnen helpen:
