Maar waarom houden we zo lang vast aan een job die ons teleurstelt? Waarom is het zo moeilijk om toe te geven dat we willen vertrekken? Pascale Debliquy, medeoprichtster van Centre Psyché en auteur van Burn-out. Een weg naar herstel in 5 stappen (Éditions Racine), geeft tekst en uitleg.

De valstrik van prestige

Het concept ‘glossy work’, dat journaliste Romane Ganneval onder de aandacht bracht in Le Point, verwijst naar jobs waarvan het imago veel beter standhoudt dan het enthousiasme van de mensen die ze uitoefenen.

De term vindt zijn oorsprong in een studie die in 2020 werd gepubliceerd door onderzoekers Sandra E. Spataro en Lisa E. Cohen. Toen ze het dagelijkse werk van factcheckers voor grote magazines bestudeerden, ontdekten ze een opvallende paradox. Hoewel deze werknemers in een prestigieuze omgeving werkten, voerden ze repetitieve taken uit die weinig voldoening gaven. Om hun imago te beschermen, pasten ze hun verhaal aan hun gesprekspartner aan. In het openbaar verzwegen ze hun frustraties en benadrukten ze alleen de glamoureuze kant van hun sector.

Doen alsof alles goed gaat

Die kloof tussen het uitgedragen imago en de dagelijkse realiteit staat centraal in de analyse van Pascale Debliquy in haar meest recente boek. Volgens de expert ontstaat de valstrik vaak al bij de start van een nieuwe job: de werkelijke taken stemmen niet overeen met wat aanvankelijk werd beloofd. De schadelijkste reactie op die discrepantie is koppig volhouden. “We blijven halsstarrig zitten zonder onze teleurstelling onder ogen te durven zien.”

Waarom die ontkenning? Omdat we samen met een functie ook de bijbehorende identiteit aannemen. “Er is een buitenkant die we aan de wereld tonen, maar ook diep vanbinnen een identiteit waarnaar we streven”, legt Pascale Debliquy uit. Een mislukking erkennen, betekent toegeven dat we ons hebben vergist of dat we zijn misleid. Vertrekken voelt alsof we onze eigen keuzes verloochenen. Blijven helpt in die situatie om het verhaal van een geslaagde carrière in stand te houden. Maar die keuze heeft een prijs: je moet tegelijk twee uitputtende opdrachten uitvoeren, namelijk elke dag je werk doen en blijven volhouden dat alles fantastisch is.

Wanneer je job graag doen niet langer volstaat

Bij glossy work ligt een eenvoudige remedie voor de hand: “Zoek een job waar je gepassioneerd door bent.” Maar graag werken beschermt niet tegen overbelasting. “Passie kan er echt toe leiden dat je jezelf opbrandt”, waarschuwt Pascale Debliquy. De meest betrokken, perfectionistische en gedreven profielen zijn vaak de eersten die hun energie opofferen om een wankele dagelijkse realiteit overeind te houden.

Dat betekent niet dat we van een burn-out een ereteken moeten maken voor de meest toegewijde werknemers. Het Franse Institut National de Recherche et de Sécurité (INRS) benadrukt dat professionele uitputting vooral voortvloeit uit structurele chronische stress: te veel werk, te weinig autonomie, een gebrek aan steun of een gevoel van onrechtvaardigheid. Het individuele vermogen om grenzen te stellen mag nooit als excuus dienen voor een giftige werkorganisatie.

Nee, het zit niet alleen maar in je hoofd

Pascale Debliquy weigert de volledige last van de situatie bij de werknemer te leggen. Volgens haar ligt de verantwoordelijkheid bij drie partijen:

  • Het individu: hoge persoonlijke eisen en moeite om behoeften uit te spreken of stop te zeggen.
  • Het bedrijf: tijdens de aanwerving loze beloften verkopen en een cultuur van overmatige inzet in stand houden.
  • De maatschappij: de voortdurende verheerlijking van sociale status en professioneel succes, die alomtegenwoordig is op sociale media.

“Niemand zegt ons: ‘Word gelukkig door achteraan in je tuin wortelen te planten'”, grapt de expert. Maar erachter schuilt een echte vraag: hoeveel waarde hechten we aan status in vergelijking met welzijn? Een carrière kan stimulerend zijn, maar mag nooit de enige maatstaf zijn voor iemands waarde.

Een neerwaartse spiraal

Hoe maak je het onderscheid tussen een moeilijke periode en een gevaarlijke neerwaartse spiraal? Pascale Debliquy raadt aan om op gedragsveranderingen te letten: iemand die gewoonlijk dynamisch is maar niet meer uit bed raakt, aanhoudend fysiek, cognitief of emotioneel vermoeid is en niet meer kan herstellen.

Glossy work, de kloof tussen imago en werkelijkheid, mag overigens niet worden verward met een burn-out. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) definieert die als een syndroom dat voortkomt uit chronische stress op het werk die niet goed onder controle is gebracht, met de volgende kenmerken:

  • Diepe uitputting.
  • Cynisme of mentale afstand tot het werk.
  • Een duidelijke afname van de professionele doeltreffendheid.

Mensen uit de omgeving, zoals naasten en collega’s, merken die signalen vaak eerder op dan de persoon zelf. Als de uitputting aanhoudt, is het essentieel om een zorgverlener te raadplegen en niet te wachten tot je instort.

Vertrekken of herstellen?

Moet je meteen ontslag nemen? Niet noodzakelijk. De echte vraag is: Kan de situatie nog opnieuw in evenwicht worden gebracht, of zit de werkomgeving definitief vast?

Om helderheid te krijgen, is het nuttig om een onderscheid te maken tussen:

  • Wat tijdens de aanwerving werd beloofd.
  • De concrete dagelijkse realiteit.
  • Wat daadwerkelijk opnieuw kan worden onderhandeld (werkbelasting, takenpakket, hersteltijd…).

Je verwachtingen bijstellen betekent niet dat je alles moet aanvaarden of minder veeleisend moet worden. Het betekent gewoon dat je een job niet langer uitsluitend beoordeelt op het beeld dat anderen ervan krijgen, maar opnieuw kijkt naar wat die job elke dag met je doet. Je mocht die job graag willen. En je mag absoluut beslissen dat je het leven dat erbij hoort niet meer wilt.