Misschien lag je afgelopen zomer aan het zwembad of op het strand. Of zat je in de trein naar een van die twee bestemmingen. Alsof je in een wel heel voorspelbare aflevering van Black Mirror was beland, keek je naar links en naar rechts. Overal zag je dé boeken van het seizoen: Strangers, Famesick of Yesteryear. De hardcovers vermenigvuldigden zich op je tijdlijn. Jouw boekenclub las ze en die van je vriendin ook. De reserveringslijst van de bibliotheek was langer dan de wachtlijst voor een niertransplantatie.
Nu de boekenkritiek volledig uit elkaar valt, zijn er minder manieren om nieuwe boeken te ontdekken, zelfs voor TikTokkers. – Maris Kreizman
Het is inmiddels een algemeen aanvaarde waarheid dat we niet langer in een monocultuur leven. Afgezien van evenementen als de Super Bowl en de VMAs zijn er nog maar weinig culturele momenten die ons samenbrengen. Films die vroeger voorbestemd leken om blockbusters te worden, slagen er niet meer in een publiek te trekken. Het concept van televisie die je absoluut gezien moest hebben, voelt ongeveer even ver weg als grotschilderingen. Blijkbaar hebben heel wat mensen het populairste nummer van het land nog nooit gehoord, Ella Langleys Choosin’ Texas. En wie het wel kent, luistert waarschijnlijk niet naar Music, Fashion, Film. Maar het literaire landschap voelt de laatste tijd als een terugkeer naar een periode waarin iedereen het over slechts enkele culturele producten eens was.
Dit bericht op Instagram bekijken
Ik heb van alle bovenstaande titels genoten. Ik interviewde debutante Caro Claire Burke zelfs over Yesteryear. Ik wil dus niet beweren dat deze boeken hun enorme succes niet verdienen. Maar terwijl de opiniemachine alle drie de titels stevig onder handen nam, vroeg ik me iets af. Waar waren de vreemde auteurs uit de marge? En de obscure titels waarmee BookTok, Bookstagram en literaire Substack-nieuwsbrieven (of BookStack misschien) ons zouden laten kennismaken?
Meer keuze, minder Grote Titels
Het internet beloofde ons eindeloos veel variatie. Toch lijken tegenwoordig maar heel weinig titels door te dringen tot ons collectieve bewustzijn. Volgens Publishers Weekly brachten traditionele uitgeverijen vorig jaar meer dan 600.000 boeken uit. Dan tellen we de talloze kleine en onafhankelijke uitgeverijen nog niet eens mee. Waarom lijken steeds minder boeken tot dé grote titels te worden uitgeroepen?
Om daarachter te komen, stelde ik zelf een panel van schrijvers en lezers samen. Eerst sprak ik met Maris Kreizman, essayist, criticus en auteur van I Want to Burn This Place Down. We betreurden samen dat er veel minder aandacht voor boeken is dan vroeger. Elke keer als ik een geweldig tweedehands boek vind, vertelde ik haar, doet het pijn om op de eerste pagina’s recensies te zien uit publicaties die niet meer bestaan. Of uit kranten en tijdschriften die geen boekenbijlage meer publiceren. Dat heeft een domino-effect, zegt Kreizman. ‘Nu de boekenkritiek volledig uit elkaar valt, zijn er minder manieren om nieuwe boeken te ontdekken, zelfs voor TikTokkers.’
Boekenbijlagen zorgden vroeger ook voor een vorm van selectie. ‘Ik weet niet hoe een boek Het Boek wordt, maar zodra dat gebeurt, staat iedereen klaar om erover te praten. Iedereen wil op die trein springen’, zegt Kreizman. ‘Het draait dus niet echt meer om ontdekken. De vraag is nu: welk boek houdt iedereen bezig en moeten wij er vervolgens ook aandacht aan besteden?’
Lincoln Michel, auteur van onder meer Metallic Realms en zelf ook boekrecensent, merkt op dat ‘het online makkelijker is om kliks te krijgen met een artikel over een thema uit een boek, zoals tradwives of affaires, dan met een traditionele recensie.’
De boekenwereld werkt volgens een blockbustermodel. Een paar titels die enorm goed verkopen, houden uitgeverijen overeind. – Maris Kreizman
De verdwenen middenmoot
Kreizman wijst er ook op dat de boekenwereld, net als zoveel andere sectoren, onder druk staat door de consolidatie van grote bedrijven. ‘Dezelfde verkoopteams moeten gigantische boekenlijsten uit alle delen van het bedrijf verkopen. Ze hebben hulp nodig om prioriteiten te stellen’, zegt ze. ‘Tegenwoordig kun je door een van de Big Five worden uitgegeven en toch een totale underdog zijn. Het levert je eigenlijk niets meer op.’
De boekenwereld werkt ‘net als veel culturele sectoren min of meer volgens een blockbustermodel. De afgelopen decennia is dat alleen maar sterker geworden’, zegt Michel. ‘Een paar titels die enorm goed verkopen, houden uitgeverijen overeind. Met al de rest gooien ze iets tegen de muur in de hoop dat het blijft plakken… In zekere zin is het het verhaal van de hele Amerikaanse economie. Alles krijgt steeds meer een K-vorm, waarbij een handvol mensen almaar meer geld en aandacht verzamelt. Uitgevers zullen je ook vertellen dat de middenmoot zo goed als verdwenen is.’
Zelfs ‘oude nieuwe boeken’, zoals een essay in het nieuwste nummer van n+1 ze noemt, volgen vaak dat K-vormige pad. Sommige auteurs die vroeger onder de radar bleven, gaan postuum of op latere leeftijd viraal. Denk aan Eve Babitz, Nancy Lemann en recenter Barbara Trapido. Hun traject loopt parallel met dat van succesvolle debutanten in 2026. Daar komt nog de voldoening bij dat iemand uit de put van de vergetelheid wordt gered. Maar zelfs deze heruitgaven, die de hiaten in de literatuurgeschiedenis moeten opvullen, hebben opvallende blinde vlekken. Volgens het artikel in n+1 heeft een van de populairste uitgevers van heruitgaven de afgelopen tien jaar slechts één boek van een zwarte Amerikaanse auteur uitgebracht.
Dit bericht op Instagram bekijken
Culturele FOMO
Maar het is niet alleen een probleem van uitgevers of de media. Het is ook een lezersprobleem. Dezelfde culturele FOMO die ons eindeloos in Ticketmaster-wachtrijen laat staan of in de rij doet aanschuiven voor een nieuwe modecollab, stimuleert ook de opkomst van boeken waarover je wel móét praten. Denk aan Bell Burdens pijnlijke ervaringen met ontrouw en een scheiding, of Lena Dunhams onthullende mix van Hollywoodroddels en persoonlijke verhalen. ‘Lezen is aan de ene kant een individuele bezigheid, maar aan de andere kant ook heel sociaal’, zegt Michel, die de Substack-nieuwsbrief Counter Craft schrijft. ‘Je wilt lezen wat je vrienden lezen, zelfs als je er een hekel aan hebt. In mijn literaire Substack-kringen lokte het nieuwste boek van Rachel Cusk [Life of M] heel uiteenlopende reacties uit. Sommige mensen haatten het en andere waren er dol op. Toch is de kans groter dat je het leest, zelfs als je denkt dat je het niets zult vinden. Zo kun je immers meepraten.’
Een boek dat dankzij zijn nuance kon floreren in lange recensies, is niet hetzelfde soort boek dat echt kan scoren op BookTok. – Ochuko Akpovbovbo
Ochuko Akpovbovbo, merkconsultant en schrijver van de Substack-nieuwsbrief As Seen On, benadrukt hoe belangrijk het gesprek is om lezers aan te trekken. ‘Voor Gen Z-vrouwen haken deze boeken in op grotere gesprekken die al gaande waren en al populair waren op TikTok.’ Volgens haar draait het platform om vragen als: ‘Hoeveel buzzwords kun je aan een boek koppelen? En gaat het over iets waarmee mensen persoonlijke ervaring hebben? Hebben ze er een mening over, zijn ze het oneens of hebben ze een uitgesproken hot take? Als uitgever zou je op die manier echt kunnen proberen om het succes van een boek achteraf te ontleden en na te bootsen. Een boek dat dankzij zijn nuance kon floreren in lange recensies in The New York Times, is niet hetzelfde soort boek dat echt kan scoren op BookTok.’
Cottonbro – pexels
In Dazed stelt Natalie Beecroft dat nog iets anders ‘ons allemaal hetzelfde laat lezen’: AI-chatbots. Als boekverkoper merkt ze dat steeds meer klanten binnenkomen met aanbevelingen van ChatGPT. Ook andere boekverkopers zien hetzelfde gebeuren. Het probleem is volgens haar dat ‘de leeskeuzes die AI uitbraakt commerciële belangen dienen. De algoritmes belonen wat al populair is’, schrijft ze. ‘ChatGPT kan de indietitels, kleine uitgeverijen en debutanten die aandacht verdienen niet vinden. Door algoritmische vooringenomenheid beveelt het veel minder snel boeken aan van auteurs van kleur of vertaalde fictie.’
Daarnaast hebben lezers, net als iedereen, steeds minder tijd. Volgens het Bureau of Labor Statistics hadden Amerikanen ouder dan 15 in 2025 iets meer dan vijf uur vrije tijd per week. Gemiddeld besteedden ze wekelijks 16 minuten aan lezen voor hun plezier. Zelfs boekenliefhebbers kunnen ontdekken dat hun literaire honger groter is dan hun figuurlijke bord. Wie weinig tijd heeft maar toch nog leest, kiest misschien voor het boek dat het makkelijkst voor het grijpen ligt.
Het huidige leeslandschap
Akpovbovbo maakt tijd vrij om 15 tot 20 boeken per maand te lezen en deelt elke maand een overzicht op As Seen On. Samen met Substack-auteur Pandora Sykes organiseert ze op het platform ook regelmatig een boekenclub. Onlangs bespraken ze Kathryn Stocketts The Calamity Club. ‘Als je elke maand zoveel boeken leest, ga je failliet wanneer je alle nieuwe releases probeert te kopen’, vertelt ze. ‘Gelukkig krijg ik veel van die boeken toegestuurd, maar dat is simpelweg niet genoeg. Bovendien word je steeds nieuwsgieriger en kun je geen tien boeken vol ‘sad girl lit’ na elkaar lezen. Ik denk dat mijn leeshorizon door de jaren heen zeker breder is geworden.’ Toch zegt ze: ‘Ik zal de hype rond een echt groot boek nooit negeren.’ Ze las alle drie de grote zomerblockbusters. ‘Ik was dol op Famesick. Ik vond Yesteryear oké. Strangers was ontzettend leuk.’
Dit bericht op Instagram bekijken
Ze ziet het huidige landschap als een reeks lagen. Bovenaan staan ‘boeken met gigantische budgetten die overal worden gespamd en naar elke boekencreator worden gestuurd. Maar daaronder zie je bij mensen die echt geïnteresseerd zijn in lezen, of vooral graag willen lijken alsof ze lezen, duidelijk weerstand tegen de populairste boeken. Mensen willen kunnen zeggen: ‘Ik lees veel vertaalde fictie’, of: ‘Ik lees heel vreemde, subversieve fictie die jij misschien niet begrijpt, maar ik wel’, of: ‘Ik lees veel queer literatuur’, of: ‘Ik lees veel klassiekers die geen aandacht krijgen.’ Misschien zie ik zoveel van die gelaagdheid en variatie omdat ik heel diep in die wereld zit. Maar de machine die boeken bij creators bezorgt, is momenteel zo gigantisch dat je het echt merkt wanneer een uitgever een groot budget voor een boek heeft.’
Op zoek naar nieuwe boeken?
Hoe kunnen lezers dan uit de Matrix ontsnappen? Wie het geluk heeft om dicht bij een geweldige onafhankelijke boekhandel te wonen, kan vertrouwen op de goede, ouderwetse tips van het personeel. Daarnaast richten steeds meer Bookstagrammers en nieuwsbriefschrijvers zich op lezers die iets obscuurs zoeken. Schrijver en criticus Molly Young doet dat al jaren. Ze brengt weinig bekende titels opnieuw onder de aandacht. Zo schreef ze in 2018 al over Trapido’s Brother of the More Famous Jack, dat nu opnieuw is uitgegeven door NYRB Classics. Zelf ben ik ook fan van de onlangs gelanceerde Substack Favorable Margins. Daarin combineert ze oude en nieuwe releases. Denk aan Diana Vreeland naast Zoe Dubno.
Naast het werk van Sykes raadt Akpovbovbo ook Nic Marna’s nieuwsbrief Milking It en Martha Adams’ Martha’s Monthly aan voor onverwachte leestips. Uit een informele rondvraag bij ELLE-redacteurs kwam onder meer influencer Jack Edwards naar voren als favoriete bron voor nieuwe titels op hun leeslijst.
Dit bericht op Instagram bekijken
Nu ‘smaak’ een obsessie wordt voor iedereen, van techbro’s tot parfumfans, zijn de ‘grote boeken’ binnenkort misschien wel passé. Meer nichegerichte en zelfs halfvergeten auteurs ontdekken, kan dan een statussymbool worden. Zo laat je zien dat je uit de monocultuur bent gestapt. Maar troost je met de gedachte dat wat je ook leest, het voor iemand obscuur zal zijn. Michel grapt: ‘In mijn hoekje van literair Substack praten we over totaal andere boeken. Toen mijn vrouw Strangers las, vroeg ik zelfs: ‘Wat is dat?’ Ik had er nog nooit van gehoord.’
