Steeds meer vrouwen laten hun eitjes invriezen om tijd te kopen. En hoewel social freezing ingeburgerd raakt, weten weinigen wat zo’n traject precies inhoudt, wat de ideale leeftijd is om hiermee te starten en welke kosten eraan gelinkt zijn.
Wij gingen voor medische toelichting te rade bij Prof Dr. Michel De Vos, afdelingshoofd van het BrusselsIVF, en spraken ervaringsdeskundige Tessa De Ridder (33), die afgelopen jaar een social freezing-traject volgde bij het ZAS Augustinus in Antwerpen.
Veelgestelde vragen over eitjes invriezen aka social freezing
Waar komt de term ‘social freezing’ vandaan?
Hoewel men in de volksmond spreekt van ‘eitjes invriezen’ luidt de correcte term ‘social freezing’, wat misschien nogal vreemd in de oren klinkt. De Vos licht toe: “De term is overgenomen uit de Engelstalige literatuur, waar men vooral het onderscheid wilde maken met ‘medical freezing’. Dit laatste verwijst naar het invriezen van eicellen om medische redenen. Denk bijvoorbeeld aan een jonge vrouw met borstkanker, die chemotherapie moet krijgen. Chemotherapie kan de eicellen beschadigen, waardoor vooraf eicellen invriezen aangewezen is. Social freezing daarentegen slaat op het invriezen van eicellen om niet-medische redenen.”
Wat zijn de meest voorkomende redenen waarom vrouwen hun eitjes laten invriezen?
Volgens De Vos gaat het meestal om vrouwen tussen de 30 en 35 jaar die “geen partner hebben of nog geen kinderwens voelen, maar zich wel bewust zijn van hun biologische klok.” Het gaat dus om vrouwen die tijd willen kopen. Sommigen zijn alleenstaand, anderen hebben een partner die geen kinderen wil.
“Vanaf 30 jaar neemt de vruchtbaarheid geleidelijk af. Sommige vrouwen gaan daar ontspannen mee om, anderen ervaren veel stress. En die stress speelt ook mee in relaties. Wie voortdurend bezig is met ‘de klok tikt’, straalt dat uit. Door eicellen te laten invriezen valt die druk vaak weg, wat het aangaan van een duurzame relatie zelfs makkelijker kan maken. Gemoedsrust is dan ook één van de belangrijkste motivaties.”
Dit vormde ook de drijfveer voor Tessa, die voor een dilemma kwam te staan toen haar partner naar New York verhuisde. Ze was toen net dertig jaar geworden en stelde zich vragen bij de toekomst. Ze besloot zich te informeren bij een fertiliteitscentrum en liet haar eicelreserve nakijken. “Toen ik mijn resultaten kreeg, bleken deze onder de norm te liggen. Ik raakte in paniek en besliste om binnen het jaar een social freezing-traject op te starten.”
“Eigenlijk heb ik geen grote kinderwens”, vertelt ze. “Maar moest ik die ooit wél krijgen, wil ik over voldoende opties beschikken.”
Wat is de ideale leeftijd om je eitjes te laten invriezen?
“Dat hangt af van hoe je ernaar kijkt”, aldus De Vos. “Puur biologisch bekeken geldt: hoe jonger, hoe beter de kwaliteit van de eicellen. Vanuit dat standpunt zit je dichter bij de 30 ideaal. Maar als je kijkt naar kosteneffectiviteit, de verhouding tussen wat het traject kost en de kans dat je de eicellen later effectief gebruikt, dan blijkt de leeftijd tussen 35 en 37 vaak het meest ‘rendabel’. Vrouwen die op die leeftijd hun eicellen laten invriezen, maken er later ook vaker gebruik van. Wie daarentegen op 30 of 31 jaar eicellen laat invriezen, gebruikt deze meestal nooit, omdat ze alsnog een partner vinden en spontaan zwanger worden. In dat geval zijn die eicellen medisch gezien niet nodig geweest. Tegelijk geven ze wel gemoedsrust: vrouwen voelen zich minder opgejaagd en minder gestrest rond hun vruchtbaarheid.”
Hoe verloopt een social freezing-traject?
“Het traject start met een consultatie”, legt De Vos uit. “We bespreken of iemand een relatie heeft. Ook of ze de pil neemt speelt mee: dat mag, maar maakt het soms moeilijker om een goed beeld te krijgen van de eicelvoorraad. Deze meten we via een bloedtest waarbij we het AMH-hormoon bepalen (Anti-Müller Hormoon). Dat vertelt ons hoeveel eicellen we mogen verwachten bij een behandeling. Op basis daarvan beslissen we of we starten met een hormonale stimulatie, die ongeveer twee weken duurt. Dat gebeurt via dagelijkse injecties in de buikhuid, soms gecombineerd met pilletjes. Tijdens die periode groeien er meerdere follikels tegelijk in de eierstokken. Normaal groeit er per cyclus één follikel, maar door de hormonen stimuleren we er meerdere. Na ongeveer twee weken volgt de punctie: via de vagina worden de eicellen uit de eierstokken gehaald. Dat is niet pijnloos, maar met lokale verdoving goed te verdragen. Wie dat wenst, kan ook kiezen voor volledige verdoving.”
Bij Tessa nam het traject bijna drie weken in beslag. “Ik moest naar het fertiliteitscentrum bellen wanneer ik ongesteld werd om een afspraak in te plannen”, vertelt ze. “Ze controleerden dan of alles oké was en bepaalden hoeveel medicatie ik nodig had en wat ik precies moest gaan halen bij de ziekenhuisapotheek. Ze legden uit hoe ik de spuitjes moest zetten – hier kreeg ik trouwens ook video’s van – en maakten een schema op. De eerste dag was spannend, maar eens ik de kneepjes te pakken kreeg, viel het best mee.”
“Na een paar dagen moest ik opnieuw op controle en checkten ze hoeveel follikels zich ontwikkelden. Ze stelden mijn medicatie bij, en ik moest hierna ook drie maal per dag pilletjes slikken. Op een bepaald moment moest ik stoppen met de ‘gewone medicatie’ en kreeg ik een andere spuit, de zogenaamde trigger. Tijdens de laatste controle bepaalden ze vervolgens wanneer de pick-up zou plaatsvinden. Exact 36 uur op voorhand moest ik die laatste spuit zetten. Dat was een iets grotere naald en die voelde ik iets meer, maar het was echt oké.”
Hoe verloopt de punctie zelf?
“De punctie vond plaats onder plaatselijke verdoving en ik moest nuchter zijn”, legt Tessa uit. “De procedure zelf nam slechts zo’n tien minuten in beslag, maar ik bracht wel ongeveer een halve dag door in het ziekenhuis.”
“De punctie zelf verliep verbazingwekkend vlot. Het verdoven van de eierstokken was het enige onderdeel dat ik echt onaangenaam vond, omdat dit met een vrij grote naald gebeurt. Ze zogen de eitjes aan en deze werden via een soort slang naar het naburige labo getransporteerd. Daar zat iemand die ik zelf nooit te zien kreeg, maar die via een oortje met de arts communiceerde. Op een scherm kon ik wel volgen wat er in het labo onder de microscoop te zien was. Ten slotte moest ik na afloop van de punctie vanwege de verdoving worden opgehaald”, besluit Tessa.
Wat kunnen vrouwen fysiek en mentaal verwachten van een social freezing-traject?
“Fysiek valt het traject meestal mee, maar hormonaal kan het wel zwaar zijn. Veel vrouwen ervaren stemmingswisselingen, vooral na de punctie, wanneer de hormonen plots dalen”, legt De Vos uit.
Tessa beaamt dit: “Ik dacht dat het fysiek veel zwaarder ging zijn, en dat was bij mij niet zo. Mentaal neemt het wel ruimte in, maar minder dan verwacht. En het geeft mij veel mentale rust.”
Hoe worden de eicellen bewaard?
“Na de punctie worden de eicellen bewaard in vloeibare stikstof, bij -196°C”, zegt De Vos. “Medisch gezien kunnen ze daar zeer lang bewaard blijven. Wettelijk is men verplicht om ze minstens tien jaar te bewaren. Na die tien jaar kan de vrouw kiezen: verder bewaren, vernietigen, doneren aan de wetenschap of, in sommige gevallen, aan een andere persoon.”
Hoeveel eitjes worden er doorgaans ingevroren tijdens een traject?
“Gemiddeld worden er ongeveer tien eicellen geoogst”, aldus De Vos. “Voor vrouwen tussen de 30 en 35 jaar weten we, op basis van onze eigen data in het UZ Brussel, dat tien ingevroren eicellen ongeveer 50% kans geven op een baby. Met twintig eicellen kan dat richting 80% gaan, maar een garantie van 100% bestaat nooit. De slaagkans hangt af van verschillende factoren: de kwaliteit van het labo, de overleving van de eicellen bij ontdooien (idealiter rond 85%), de kwaliteit van de eicellen zelf (die vooral wordt bepaald door de leeftijd waarop ze zijn ingevroren) en de algemene gezondheid van de vrouw. De baarmoeder veroudert nauwelijks; het zijn vooral de eicellen die verouderen.”
Bij Tessa werden de eerste keer zes en de tweede keer vijf eicellen geoogst. “Beide keren was ik teleurgesteld. Omdat er minder eitjes werden ingevroren dan ik had gehoopt, begon ik te twijfelen. Is er iets mis met mijn lichaam? Gaat het dan ook moeilijk worden als ik natuurlijk zwanger wil worden? Doe ik iets verkeerd?” Zelf had Tessa op tien eitjes gehoopt. “Uiteindelijk hebben mijn ouders me bij wijze van verjaardagscadeau geholpen om een tweede traject te betalen. Ik besliste: ik doe het nog één keer en dan stop ik, ongeacht het resultaat. Ik had aan alle scenario’s gedacht behalve dat het slechter kon zijn. Dat maakte van de tweede keer emotioneel nóg meer een rollercoaster, vooral door mijn eigen verwachtingen.”
Hoeveel vrouwen maken later gebruik van hun ingevroren eicellen?
Dat aantal ligt verrassend laag. “Na vijf jaar gebruikt ongeveer 15% van de vrouwen hun eicellen”, vertelt De Vos. “Na tien jaar loopt dat op tot ongeveer 30%.” Waaraan dit kan liggen? Ingevroren eicellen worden vaak niet gebruikt voor het eerste kind, maar voor een tweede of derde, wanneer natuurlijke vruchtbaarheid op latere leeftijd sterk is afgenomen.
Hoeveel kost een social freezing-traject – en wordt dit terugbetaald door de mutualiteit?
Volgens De Vos kost één cyclus ongeveer 3000 euro, inclusief hormonen, procedure en bewaring gedurende tien jaar. “Twee op drie vrouwen doen minstens twee cycli, waardoor de totale kost vaak oploopt tot 5000 à 6000 euro. Het gaat hier om preventieve geneeskunde, geen behandeling van een ziekte, en daarom wordt dit niet terugbetaald. Medical freezing, bijvoorbeeld bij kanker, wordt wél terugbetaald. Ook bij aandoeningen die de vruchtbaarheid bedreigen, zoals bepaalde vormen van endometriose, is terugbetaling mogelijk.”
Bij Tessa liepen de kosten iets hoger op, tot wel 4000 euro per keer. “Ik denk dat veel vrouwen social freezing wel overwegen, maar het financieel niet durven of kunnen. Het is een privilege dat mijn ouders me geholpen hebben en dat ik zelf ook wat spaargeld achter de hand had.” Ze hoopt dan ook dat er in de toekomst minstens een deel van het social freezing-traject zal worden terugbetaald. “Al is het maar de medicatie, zodat je er als vrouw in de maatschappij niet alleen voor staat.”
