Bonifacio neemt een unieke positie in de Middellandse Zee in. De stad ligt op een kalkstenen klif aan de zuidpunt van Corsica en kijkt uit over de Straat van Bonifacio. Deze korte maar beruchte zeestraat scheidt het eiland van Sardinië en staat al eeuwenlang bij zeelieden bekend om haar krachtige winden, stromingen en rotsformaties, die de oversteek bemoeilijken. De stad dankt haar naam aan Bonifacio II van Toscane, markies en militair commandant van het Karolingische Rijk. In 833 stichtte hij hier een fort om deze strategische doorgang te controleren en Saraceense invallen af te weren. Uit die eerste nederzetting ontstond de citadel, die vooral tijdens de Genovese overheersing haar huidige vorm kreeg.
Van 23 mei tot 5 november 2026 vindt hier de derde editie van De Renava – La Biennale de Bonifacio plaats. Na twee edities die haar relevantie bevestigden, zet de biennale haar onderzoek naar de dialoog tussen artistieke praktijken en het territorium voort. De Renava werd in 2020 opgericht door Prisca Meslier en Dumè Marcellesi, later aangevuld met Basile Isitt, en is een non-profitplatform dat verspreid over het eiland projecten organiseert. Het stimuleert residenties en andere activiteiten om de rol van Corsica als centrum voor culturele productie te versterken.
Het thema van deze editie, Nimu Dormi, ofwel Niemand slaapt, verwijst naar de dialoog tussen feest en opstand. Niet als tegengestelde begrippen, maar als momenten waarop de bestaande orde tijdelijk wordt opgeschort en nieuwe vormen van collectieve participatie kunnen ontstaan. Het feest wordt niet benaderd als folklore of spektakel, maar als een politiek grensgebied waarin lichamen, geluiden en gedeelde rituelen instrumenten worden van verzet, emancipatie en een herdefiniëring van het heden.
Volgens artistiek directeur Prisca Meslier werd het thema gekozen om vraagstukken te behandelen die verder reiken dan de actualiteit. Het onderzoekt hoe samenlevingen op lange termijn relaties en vormen van samenleven vormgeven. Het feest is altijd een moment van confrontatie tussen het individu en de samenleving geweest en krijgt vandaag een bijzondere betekenis, nu sociale interactie steeds vaker online plaatsvindt en er minder ruimte is voor directe ontmoetingen.
“Het feest is altijd een kracht geweest die het sociale lichaam kan vormgeven”, merkt Meslier op. Ze benadrukt dat de biennale wil nadenken over de voortdurende spanning tussen wet en gewoonte, passie en controle, individu en gemeenschap. Daarmee sluit ze aan bij een denktraditie die diep geworteld is in de mediterrane filosofie.
De biennale brengt een vijftiental internationale en Corsicaanse kunstenaars samen in een tentoonstellingsparcours door de citadel, aangevuld met performances en publieke evenementen. Het epicentrum is de Caserne Montlaur, een voormalig militair complex van ongeveer vijfduizend vierkante meter dat meer dan dertig jaar leegstond. Die keuze ligt in het verlengde van de missie van De Renava, dat bestaande architectuur als levend materiaal beschouwt.
Tal van interventies werden speciaal voor de biennale gecreëerd. Zo ontwierp Alex Foxton vijf schilderijen voor de Agora, een historische discotheek in de stad. Daarin onderzoekt hij het idee van het ‘sociale goddelijke’, in een ruimte die nog altijd beladen is met herinneringen aan het nachtleven.
Philippe Caamano, een jonge Corsicaanse kunstenaar die werd opgeleid aan de École des Beaux-Arts in Nantes, presenteert Flickers. De installatie ontstond tijdens een residentie van een maand in de Caserne Montlaur. Twaalf originele armaturen uit het gebouw zenden in realtime een tekst in morsecode uit, gewijd aan het feest als vorm van opstand en als mogelijke alternatieve tijdservaring in een tijdperk van ontgoocheling.
Met de term ‘mediterraan platform’ benadert De Renava de Middellandse Zee als een systeem van uiteenlopende invloeden. Die visie vertaalt zich in een selectie van kunstenaars uit verschillende generaties en met diverse achtergronden, die worden uitgenodigd om ervaringen en artistieke talen met elkaar te verweven.
Onder de deelnemers bevindt zich Vanessa Beecroft (Genua, 1969), met documentatie van twee historische performances, VB48 en VB52. Mark Leckey (Birkenhead, 1964) is aanwezig met Fiorucci Made Me Hardcore (1999), een sleutelwerk waarin archiefmateriaal wordt gemonteerd om de opkomst van Britse subculturen te volgen. Clubcultuur verschijnt er als een gemeenschapsritueel en een collectieve praktijk.
Ook herinnering en politiek staan centraal in het werk van Anri Sala (Tirana, 1974), die Mixed Behaviour toont. Adel Abdessemed (Constantine, 1971) neemt een bijzondere plaats in. Bezoekers worden verwelkomd door de film die de kunstenaar in 1999 op verzoek van FRAC Corsica maakte. De film werd op het eiland opgenomen en is in het Corsicaans. Hij toont een jongeman die het Diu vi salvi Regina zingt, een Mariagebed dat in de achttiende eeuw uitgroeide tot het Corsicaanse volkslied. Abdessemed is daarnaast vertegenwoordigd met Nervous, een werk rond de mechanismen van geweld en controle.
Het geluidsluik wordt verzorgd door Nkisi (Kinshasa, 1984), een kunstenaar en muzikant die installaties met elektronische muziek verbindt. Het protestthema krijgt een expliciete vorm in het werk van Nadya Tolokonnikova (Norilsk, 1989), oprichter van Pussy Riot. Ze toont een reeks videoperformances die zijn geïnspireerd op de acties van de groep tegen de Russische politieke machthebbers.
De biennale omvat ook werk van Corsicaanse kunstenaars, onder wie Philippe Caamano, Ghjuvan Petru Graziani (Corsica, 1971) en Rinatu Coti (Corsica, 1954), de makers van Corsica Ribella. Zo wil De Renava de gebruikelijke kunstgeografie omkeren en de Middellandse Zee opnieuw benaderen als een kruispunt waar ideeën, verbeelding en menselijke verhalen samenkomen.
