Transgender zonder compromis

Gepubliceerd op 2 March 2019 door Julie Cafmeyer en ELLE België Foto’s: Thomas Sweertvaegher
Transgender zonder compromis

In de liefde willen we doorgaans dat alles hetzelfde blijft. Want als onze geliefde te erg verandert, raken we hem of haar misschien wel kwijt? Voor Manon en Els - ooit geliefden, nu hartsvriendinnen - bleek verandering de sleutel tot een diepere liefde. Twee vrouwen getuigen hoe ze elkaar stimuleren om te zijn wie ze willen zijn.

Als we kunnen vechten, klitten we samen.transgender

1/

Een knalrode cabrio en blauwe mascara

Manon en Els nodigen me uit bij hen thuis op het platteland. Manon komt aan in een knalrode cabrio. “Die auto is een signaal naar de buitenwereld. Nu is het mijn beurt. Ik doe mijn ding.” Vorig jaar ging Manon nog als Koen door het leven. “Als transgender heb je een ‘fuck you-gehalte’ nodig. Dat is de enige manier om je verhaal te overleven.”

We zitten in de keuken. Manon draagt een gekleurde panty en een leren rokje. Ze heeft prachtige, weelderige krullen en draagt blauwe mascara. “Ik heb er jaren naar uitgekeken om me zo te kunnen uitdrukken,” zegt ze. Els is meer ingetogen. Ze is de stille kracht in het levensverhaal van Manon en draagt een stijlvolle grijze skinny jeans met een zwart hemd.

Els en Manon waren zeven jaar lang een koppel. Nu zijn ze hartsvriendinnen. Manon is sinds oktober 2018 juridisch gezien een vrouw. Samen maakten ze de hele transitie door. Op tafel staan roze ‘Manon’-pralines van het merk Leonidas. Els vertelt me dat sommige mensen denken dat de naam een statement is, als in ‘Man-non!’, maar dat klopt niet. Manon hield gewoon van die naam.

“Wat wil je drinken?”, vraagt Manon. “Thee, koffie, water, witte wijn of champagne? Ik neem sowieso bubbels.” De champagnefles knalt open en we zijn vertrokken.

2/

Hello Manon, goodbye Koen

Heb je het gevoel dat Koen is gestorven toen Manon werd geboren?

Manon: “Voor mij is er niemand gestorven of geboren. Ik heb me altijd een vrouw gevoeld. Altijd. De eerste keer dat ik me als meisje identificeerde, was rond mijn zevende. Ik voelde al een hele tijd dat er iets mis was, dat ik niet mezelf was. Ik denk dat je dan een makkelijk slachtoffer bent voor pesterijen. Die gingen maar door. Mijn hoofd werd ooit in het toilet gestoken, letterlijk! Op het eind van de lagere school ben ik gebroken en ging mijn lichaam in een automatische ziektemodus. Ik heb een jaar thuis gezeten met koorts. Geen enkele dokter kon iets vinden.”

Els: “Manon is ‘a master in disguise’. Ze kon  jarenlang niet laten zien wie ze werkelijk was. Ze heeft zichzelf leren vermommen. Tot ze er ziek van werd. Toch vond ze elke keer weer de levenskracht om te worden wie ze wilde zijn.”

Manon, kan je zo’n moment beschrijven, waarop je je kracht hervond?

Manon: “Er was een moment dat ik helemaal openbloeide. Ik was toen twaalf. Mijn vader was boodschappen aan het doen en ik wachtte op hem in de auto. Toevallig of niet, maar we stonden geparkeerd voor een lingeriewinkel. Ik keek naar de etalage en voelde: ‘Help, dat ben ik. Ik wil zo zijn. Laat mij vrij. Ik wil hieruit!’  Het voelde als een soort van verlossing, zelfherkenning. ‘Iets’ kreeg plots een invulling.

Toen we thuiskwamen ben ik als een gek naar boven gesneld, naar de slaapkamer van mijn pleegzus. Ik plunderde haar kleerkast en sloot me daarna met haar make-uptas op in de badkamer. Ik wilde me een meisje voelen, een vrouw. Mijn ouders stonden maar te roepen dat ik de badkamer gijzelde, maar ik dacht: ‘I don’t give a shit!’ Vlak daarna las ik in De Morgen een artikel over transgenderkinderen in Amerika. Ik heb dat artikel jarenlang bijgehouden.”

Els: “Het was een fotoreportage uit 1998.“

Manon: “Het feit dat er elders op de wereld andere kinderen waren met hetzelfde gevoel, was voor mij een signaal: ‘Het is oké, laat het gebeuren zoals het is.’”

3/

Sporen uitwissen

Het lijkt wel alsof je jezelf de hele tijd afvroeg: ‘Wie ben ik? En wie mag ik zijn?’ Alsof je de ruimte zocht om te zijn wie je wilde zijn?

Manon: “Precies. Maar als kind had ik geen ruimte. Als een perfecte dief mocht ik geen sporen achterlaten. Ik droeg vrouwenkledij onder mijn eigen kledij en moest de hele tijd verstoppen wie ik was.”

Waarom moest je je verstoppen?

Manon: “Ik voelde dat mijn familie ook wist dat er iets ‘mis’ was, maar dat ze het niet konden verdragen. Dat merk je aan heel subtiele dingen. Soms probeerde ik het onderwerp ‘transgender’ aan te snijden en dan zei mijn moeder: ‘Ik ben toch blij dat het niet in onze familie zit.’ Ja, dan ben je als kind dood. Mijn vader en twee broers voelden zich bedreigd door mijn vrouwelijke kant. Ze wilden vooral hun eigen mannelijkheid beschermen en bewijzen.”

Els: “Je hebt een opa die zich als vrouw kleedde, ik denk dat je vader daar een afkeer door heeft ontwikkeld.”

Manon: “Ja, hij kon er niet mee leven dat zijn eigen kind misschien zo zou zijn. Ik ben altijd kwaad dat ik het zo lang voor mezelf heb gehouden, maar aan de andere kant denk ik dat dat mijn redding is geweest.”

Ik deed dwangmatig aan atletiek, ik was een hormonenjunkie op zoek naar testosteron. Ik wilde de vrouwelijkheid in mij weg.transgender

4/

Over leven

Moest je jezelf beschermen?

Manon: “Ja. En daarom is Els zo extreem belangrijk in mijn leven. Zij heeft me de ruimte en de liefde gegeven om mezelf te ontdekken. Door haar durfde ik naar buiten komen met iets dat jarenlang in mij heeft gesudderd. De vrouw in mij zat er al altijd. Maar ze kwam maar heel soms, voor korte momenten, naar buiten.

Op mijn tweeëntwintigste ben ik bijvoorbeeld naar Noorwegen gereden. Ik stond er aan een fjord en keek naar het water, naar de golfjes die in stilte kabbelden. Ik voelde een onbeschrijfelijke vreugde. Omdat alles gewoon mocht zijn zoals het was, zoals dat kabbelende water. En dat het mooi en zacht kon zijn, in harmonie. Toen had ik voor de eerste keer het gevoel dat ik Manon kon zijn.”

Dat klinkt als een spiritueel verlichtingsmoment?

Manon: “Ja, misschien wel. Je mag het gerust zo noemen. Een dag later was ik in het huisje waar de componist Edvard Grieg heeft gewoond. Ken je zijn ‘Morgenstimmung’? Ik keek door het raam van dat huisje en zag een schilderachtig landschap. Het was alsof ik de ‘Morgenstimmung’ hoorde, dat gaf me zoveel levensvreugde! Daarna zocht ik het levensverhaal van Grieg op. Hij had tbc en is daarna chronisch ziek geworden. Maar toch lééfde hij en maakte hij prachtige dingen.

Ik heb zo lang tegen mezelf gevochten. Toen ik thuiskwam, voelde ik weer hoe mijn vader elk vrouwelijk aspect in mij afstrafte. Ik begon ook weer tegen mezelf te vechten. Tussen mijn zestiende en mijn achttiende deed ik dwangmatig aan atletiek om een mannenlijf te krijgen. Ik was een hormonenjunkie op zoek naar testosteron. Ik wilde de vrouwelijkheid in mij weg. En toch wist ik al die jaren diep vanbinnen: ‘Als ik wil leven, zal ik mezelf moeten zijn.’”

Els zet de ‘Morgenstimmung’ op.

5/

Alleen nog maar rokjes

Dus je dacht: ik wil geen slachtoffer zijn?

Manon: “In Noorwegen kwam het voor de eerste keer écht binnen. Ik voelde een overweldigende drang om expressie te geven aan mezelf en geen minuut meer te verspillen. Maar het ging met ups and downs.”

Els: “Dat bewonder ik zo in Manon. Hoe zij zichzelf tot uiting brengt. Eigenlijk is Manon meer vrouw dan ik. Zij is nu al de vrouw die ik nooit durfde te zijn. Dat komt door mijn achtergrond. Ik had alleen maar broers en het was alsof ik thuis geen vrouw mocht zijn. Ik mocht bijvoorbeeld geen rokjes dragen.”

Manon: “In die zin ben ik als een shocktherapie voor Els. Ik draag nu alleen maar rokjes.” (lacht)

Els: “In het begin van de transitie was ik zelfs jaloers op Manon en op hoe zij zich als vrouw wist uit te drukken. Daar hebben we nog ruzie over gemaakt.”

6/

Drie zakken vrouwenkleding

Hoe hebben jullie elkaar leren kennen?

Manon: “Ik had het heel moeilijk thuis. Mijn moeder is jong gestorven door ziekte. Mijn vader wilde me niet erkennen in mijn keuzes en mijn zijn. Ik wilde dierenarts worden maar moest alles zelf betalen met studentenjobs. Overdag werkte ik in studentenrestaurants en ’s nachts ging ik vliegtuigen lossen op Zaventem. Het was een hondenleven. Op een bepaald moment kon ik het niet meer aan en wilde ik rechten studeren. Ik wilde weten welke rechten ik had in mijn moeilijke situatie. Tijdens mijn rechtenstudie aan de VUB kwam ik Els tegen en toen viel alles in de plooi. Els en ik gingen samenwonen. Ik begon een bedrijfje in bijlessen. Ik had weer vooruitzichten.”

Jullie waren op dat moment dus een koppel?

Manon: “Als ik erop terugkijk denk ik dat we nooit écht een koppel waren, eerder hartsvriendinnen.”

Els: “Ja, achteraf denk je er zo over. We waren allebei op zoek naar steun en vriendschap.”

Was er intimiteit tussen jullie?

Els: “Ja, dat wel. Maar het was ook complex. Manon kreeg vaak opwellingen. Dan zei ze: ‘Nu wil ik me als vrouw verkleden.’ Voor mij was dat moeilijk, want ik val niet op vrouwen. Toen we gingen samenwonen en ik Manon hielp met de verhuis, vond ik drie zakken vrouwenkleding onder haar bed. Ze zei dat het kleren van ex-vriendinnen waren. Ik vroeg haar telkens opnieuw: ‘Ben je zeker dat je niet gewoon op mannen valt?’ Want daar denk je eerst aan. Ze heeft dat altijd ontkend. Iets in mij wilde geloven dat ze de waarheid sprak. Maar ergens sluimerde toch het besef: hier klopt iets niet.”

Manon: “Ik kon het toen zelf nog niet helemaal bevatten. Ik vocht nog tegen mezelf en was ook bang om Els te verliezen.”

Els: “Op een gegeven moment is het toch duidelijk geworden. In 2015 vertelde Manon me dat ze een app had gedownload om te weten hoe ze er zou uitzien als vrouw. Daarna werd het nooit meer hetzelfde. Ik wilde niet samenleven met iemand die vanbinnen ongelukkig was. Ik besloot op dat moment heel bewust om verder te gaan met iemand die naar een andere identiteit verlangde. In 2017 zijn we vaak naar Amsterdam gegaan. Manon voelde zich daar beter. Daar hadden we heel lange gesprekken.transgender

7/

Vechten en vriendschap

Hoe was dat voor jou, Manon?

Manon: “Ik was langs de ene kant opgelucht, maar had ook het gevoel dat ik iets was verloren. Els was de persoon van wie ik het meeste hield en we moesten daar een andere invulling aan geven.”

Het lijkt wel alsof jullie elkaar helpen te emanciperen.

Els: “Ja, we hebben al ongelofelijk veel aan elkaar gehad. We kennen elkaar door en door. Het zou stom zijn om dat weg te gooien. Echte vrienden vind je niet vaak, dat is zeldzaam. Het schept een band als je samen dingen overwint.”

Manon: “Els en ik kunnen allebei slecht tegen onrechtvaardigheid. Als we kunnen vechten, klitten we samen. Dat is ons hele leven zo geweest. We kennen de inzet en denken op lange termijn.

8/

De transitie

Hoe is de transitie dan verder verlopen?

Manon: “We namen contact op met het TIP, het Transgender Infopunt. Ik ging binnen met het idee: ‘Help mij. Ik wil hiervan af. Ik wil verlost worden van het feit dat ik transgender ben.’ Ze vroegen me: ‘En wat als je er niet vanaf kan?’ Toen besefte ik dat er écht iets moest veranderen.”

Het klinkt alsof de situatie heel dubbel was, Manon. Een afwisseling van vechten tegen jezelf en vechten voor jezelf.

Els: “Manon was steendood voor de transitie. Wil je een foto zien?” 

Els toont me foto’s van toen Manon nog Koen was.

“Kijk, dat zijn foto’s uit 2015. Ja, ik ken alle jaartallen perfect vanbuiten. Ik ben het geheugen van het levensverhaal van Manon.” (lacht)

 Je was een mooie man, Manon.

Manon: “Ik heb mij nooit man gevoeld, nooit sexy.”

Els, hoe is het voor jou om deze foto’s te bekijken?

Els: “Ik ben er trots op dat ik ze heb gemaakt. Ik kon hem zo goed fotograferen.”

9/

Afstand en aanvaarding

Mis je Koen?

Els: “Het is wat het is. Ik weet gewoon dat Manon nu veel gelukkiger is. De blik in haar ogen is helemaal anders. De dofheid is weg. Maar ik heb een hele dag geweend toen ik besefte dat de transitie zou doorgaan. Ik heb toen even afstand genomen, dat had ik nodig. Daarna hebben we besloten om geen koppel meer te zijn, maar vrienden.”

Manon (lachend): “Ze klinkt nu wat depressief, zoals ze dit vertelt. Maar Els verdient een standbeeld voor de hulp die ik van haar heb gekregen.”

Els (ook lachend): “Ja? Hier in de tuin?”

Manon: “Het is geniaal, hoe zij ermee is omgegaan.”

Waarom?

Manon: “Ze heeft mij nooit afgekeurd, zelfs niet op momenten dat ze boos was. En aanvaarding is essentieel voor iemand die  haar ware identiteit zoekt.”

10/

Over mannen en liefde

Zien jullie jezelf nog op iemand anders verliefd worden?

Els: “Ja, natuurlijk! Waarom niet? Nu leven we als vrienden samen en we zullen wel zien wat de toekomst brengt. Ik vraag vaak raad aan Manon als ik weer niets van mannen begrijp.”

Manon: “Het was wel wennen om met Els over andere mannen te praten. Maar dat is hoe het nu gaat tussen ons: we bespreken dingen als vriendinnen. En soms geef ik haar naar haar voeten als ze dingen fout doet.” (lacht)

Wat doet ze dan fout?

Manon: “Veel! (hilariteit, red.) Els moet vooral stoppen met denken dat mannen kunnen jagen. Mannen kunnen niet meer jagen, ze zijn elke zin voor initiatief verloren. Dat moet ik haar met hand en tand uitleggen. Ze mag niet blijven wachten.”

Els: “Door Manon ben ik mezelf aan het ontdekken, ook in het verleiden. Manon experimenteert zelf ook met mannen.”

11/

Paspoorten

Willen jullie blijven samenwonen?

Els: “Ik heb daar nog niet over nagedacht. Sommige mensen denken dat wij nog steeds ‘samen’ zijn. Op mijn werk weten ze bijvoorbeeld nog niets van de transitie. Er wordt nog zo vaak negatief gereageerd op transgenders.”

Manon: “Weet je dat ik niet op het vliegtuig mocht naar Marrakesh omdat ik transgender ben? Ik was toen al Manon, maar op mijn pasfoto was ik nog Koen. Na dat incident heb ik mijn stoute schoenen aangetrokken en ben ik naar Zaventem gereden. Ik ben bij Brussels Airlines gaan aankloppen en heb voor mijn rechten gevochten. Vanaf nu zal het transitiepaspoort door Brussels Airlines erkend worden. Ze gaan zelfs een callcenter voorzien waar transgenders met hun problemen terechtkunnen.”

Of ik Koen mis? Het is wat het is. Ik weet gewoon dat Manon nu veel gelukkiger is. De blik in haar ogen is helemaal anders. De dofheid is weg.transgender

12/

Een moment van vreugde

Je eist je ruimte op, maar helpt ook anderen om te zijn wie ze willen zijn. Je creëert ruimte voor transgenders, maar ook voor de vrouw.

Manon: “Ja, dat is mooi gezegd. Nochtans krijg ik vaak afkeurende, rare blikken van andere vrouwen. Terwijl ik denk: ‘Je bent een vrouw! Je kan het allemaal hebben, waarom doe je het niet?’ In die zin is mijn transitie ‘a moment of joy’ omdat ik zo blij ben dat ik eindelijk mag tonen wie ik ben.”

Heb je ook nog moeilijke momenten?

Manon: “Ja, ik heb vaak nachtmerries. Omdat het voelt alsof ik me moet verlossen van de persoon die ik vroeger was. Alsof ik een masker moet afrukken. Het voelt als het ontmijnen van een mijnenveld dat je zelf hebt aangelegd, en waar je steeds weer doorheen moet. Ik ben ook ongeduldig, wil dat het sneller gaat. Ik haat mijn stem. En ik haat het als iemand mij nog ‘meneer’ noemt.”

Je wil in je nieuwe identiteit bevestigd worden?

Manon: “Ja, in New York en Amsterdam gaat dat veel vlotter. Daar aanvaardt de omgeving me om wie ik ben. Ik heb ook enorm veel aan Instagram, dat is mijn spreekbuis. Het bracht me in contact met transgenders over de hele wereld. Het is alsof we elkaar al jaren kennen. Wij bespreken elkaars verhaal, elkaars problemen. Door Instagram kan ik ook foto’s van mezelf nemen. Ik krijg een gezicht, een identiteit. Dat is het belangrijkste van heel de transitie. Van zodra je de knop omdraait, gaat het vrij snel. Nu denk ik: Shit, het is nog maar een jaar geleden.”

13/

Wilt u proeven, mevrouw?

De pralines en de fles champagne zijn op. “Zin om in Antwerpen iets te gaan eten?”, vraagt Manon. Ze doet haar zilveren Kenzo-jas aan en in haar rode cabrio rijden we naar het beste Marokkaanse restaurant van de stad. Als we binnenkomen zijn alle blikken op haar gericht. Ze zegt dat het pijnlijk is. “Altijd weer. Altijd weer die verontwaardigde blikken.” Ze herpakt zich snel. Voor lange tijd kan niemand haar feest bederven. “Lust jij graag rosé?  Want ondanks alles leven we. Dat is de essentie geworden.” Els vult haar aan: “Er is maar één leven.”

Binnenkort gaan ze naar Moskou. Ze reizen samen de wereld rond. Marrakesh, New York, Amsterdam. “Ik vind dat niemand aan de zijlijn moet staan en moet stoppen met leven,” aldus Manon.

Els: “Manon is de vrouw die ik niet kan zijn. Vrouwen willen zo graag begeerd worden, maar mannen scheppen nog steeds een beeld voor de vrouw. We moeten uitdrukking aan onszelf geven. Wat ik ook leerde dankzij de transitie is dat het niet om geslacht gaat, maar om identiteit. Wie bepaalt er wat mannelijk of vrouwelijk is? Het gaat erom dat je elkaar vrijheid gunt en die weet te appreciëren. Iedereen mag de ruimte opeisen om te zijn wie hij of zij wil zijn.”

Een ober brengt de fles rosé en vraagt Manon: “Mevrouw, wilt u de wijn proeven?” Ze proeft en zegt dat de wijn overheerlijk is. Ze kijkt me aan met een blik waaruit ik niet kan opmaken of ze diep ontroerd is of in extase. Misschien wel allebei. “Je kan niet geloven hoeveel deugd dat doet. Die herkenning, iemand die simpelweg ‘mevrouw’ zegt.”